Trước áp lực cung ứng điện ngày càng lớn trong mùa khô và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng cao, Tổng Biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh việc tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng từ mặt trời cần được xem là giải pháp thiết thực để giảm áp lực cho hệ thống điện giai đoạn 2026 - 2030.

Sáng 21/4, tại tọa đàm "Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030", ông Nguyễn Văn Minh - Tổng Biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh áp lực cung ứng điện trong mùa khô năm nay đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Từ nguy cơ quá tải hệ thống đến hóa đơn điện đè nặng lên từng hộ gia đình công nhân, bài toán an ninh năng lượng được đặt ra không còn là câu chuyện tương lai, mà là thực tại của hôm nay.

"Sáng nay, khi các đại biểu ngồi trong hội trường, thì ở khu công nghiệp Nhơn Trạch, hàng trăm máy điều hòa đang chạy hết công suất trong những nhà xưởng chật người. Và ở khu nhà trọ bên cạnh, những gia đình công nhân vừa bật máy lạnh vừa lo hóa đơn tiền điện cuối tháng. Còn tại trung tâm điều độ, các kỹ sư đang dõi theo từng megawatt trên bảng điều phối, cân nhắc từng quyết định vì mùa nắng nóng năm nay đến sớm và khốc liệt hơn bất kỳ dự báo nào. Đó không phải là viễn cảnh. Đó là thực tại của ngày hôm nay!", Tổng Biên tập Báo Công Thương đặt vấn đề tại tọa đàm.

Nhắc lại bài học từ năm 2023, ông Nguyễn Văn Minh cho biết những đợt cắt điện luân phiên đã từng làm tê liệt cả chuỗi sản xuất công nghiệp khiến hàng ngàn doanh nghiệp FDI lao đao. Bài học đó còn chưa ráo mực, nhưng đến năm 2026, áp lực với hệ thống điện còn lớn hơn nhiều.

Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, cứ mỗi 1% GDP tăng thêm thì nhu cầu điện tăng tương ứng khoảng 1,2 - 1,5%. Điều đó đồng nghĩa nhu cầu điện được dự báo tăng 12 - 15% mỗi năm, mức tăng "chưa từng có trong lịch sử điện lực Việt Nam". Theo quy hoạch, đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện phục vụ nhu cầu trong nước sẽ nằm trong khoảng 183.291 - 236.363 MW.

Trước áp lực đó, câu hỏi được đặt ra là giải pháp nào có thể triển khai ngay lập tức, không chờ nhà máy mới xây xong, không chờ đường dây mới kéo tới. "Câu trả lời chưa bao giờ cấp thiết như hôm nay: tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái", Tổng Biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh, đồng thời dẫn lời Tiến sĩ Fatih Birol, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), người được Time Magazine bình chọn là một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất thế giới: "Tôi xem năng lượng mặt trời là vị quân vương mới của thị trường năng lượng toàn cầu".

Theo báo cáo do IEA công bố, điện mặt trời lần đầu tiên trong lịch sử vượt tất cả các nguồn năng lượng khác về tốc độ tăng trưởng, đồng thời là nguồn điện rẻ nhất trong lịch sử nhân loại. Với một quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, nơi mặt trời hiện diện quanh năm với cường độ cao hàng đầu Đông Nam Á, lãng phí tiềm năng đó là một sai lầm không thể biện hộ.

Tính đến cuối năm 2025, tổng công suất điện mặt trời của Việt Nam đã đạt 19.252 MW theo số liệu IRENA, thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á. Trong đó, điện mặt trời áp mái khu công nghiệp đã vượt 3.200 MWp, với 25% hệ thống tích hợp pin lưu trữ BESS.

Cùng với đó, Chỉ thị 10/CT-TTg đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc trong năm 2026; trong các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, tiết kiệm tối thiểu 10% điện năng tiêu thụ. Đồng thời, hằng năm phấn đấu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Giữa bối cảnh đó, tọa đàm tập trung vào ba trọng tâm lớn.

Thứ nhất, làm rõ bức tranh cung ứng điện mùa khô 2026, bao gồm những áp lực, rủi ro và kịch bản vận hành mà ngành điện đang đối mặt, với tinh thần không làm đẹp, không né tránh.

Thứ hai, đề xuất các giải pháp tiết kiệm điện thiết thực, khả thi, đặc biệt là cơ chế điều chỉnh phụ tải (DR), mô hình mà hơn 11.000 doanh nghiệp đã tham gia theo chương trình của EVN, cùng những biện pháp sử dụng điện hiệu quả có thể nhân rộng ngay trong thực tiễn.

Thứ ba, thúc đẩy điện mặt trời áp mái gắn với hệ thống lưu trữ BESS như một giải pháp chiến lược dài hạn. Ông Nguyễn Văn Minh dẫn chứng, một hộ gia đình tại Lạng Sơn lắp đặt hệ thống 92 kWp có thể tiết kiệm 15 - 20 triệu đồng mỗi tháng; một doanh nghiệp gỗ lắp 514 kWp kèm BESS có thể tiết kiệm 1,5 - 1,6 tỷ đồng mỗi năm. "Bài học đó không nằm trong sách giáo khoa, nó đang diễn ra ở những mái nhà Việt Nam ngay lúc này", ông nói.

Đáng chú ý, lãnh đạo Báo Công Thương cũng nhấn mạnh với các cơ quan báo chí tham dự rằng, trong bất kỳ cuộc chuyển đổi năng lượng nào trên thế giới, báo chí không phải là người quan sát bên lề mà là người kiến tạo nhận thức.

Ông khẳng định, với vai trò là cơ quan ngôn luận của Bộ Công Thương, Báo Công Thương xác định rõ trách nhiệm đồng hành cùng ngành điện không chỉ ở việc phản ánh thông tin, mà còn là người thắp ngọn lửa nhận thức trong cộng đồng về tiết kiệm điện và chuyển đổi năng lượng bền vững.

Vì vậy, tiết kiệm 1 kWh điện nghe có vẻ nhỏ nhưng nếu một triệu hộ gia đình cùng tiết kiệm 1 kWh trong giờ cao điểm, đó là 1.000 MW không cần đến, bằng sản lượng của một tổ máy nhiệt điện lớn. Hành động tập thể bắt đầu từ nhận thức cá nhân, còn nhận thức cá nhân lại bắt đầu từ những gì chúng ta đọc, nghe, xem.

Tổng Biên tập Nguyễn Văn Minh cho rằng, năm 2026 là năm mở đầu của một kỷ nguyên mới, khi Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Không có mục tiêu nào đạt được nếu ánh đèn tắt, không có nhà máy nào chạy được nếu điện không đủ. An ninh năng lượng chính là nền tảng của mọi giấc mơ tăng trưởng.

"Vậy thì hôm nay, trong hội trường này, chúng ta không chỉ đang bàn về kilowatt hay megawatt. Chúng ta đang bàn về trách nhiệm của thế hệ chúng ta với đất nước, với con cháu, với tương lai", ông nói và gửi đi thông điệp được xem như điểm nhấn của toàn bộ tọa đàm: "Ánh mặt trời đang chiếu. Câu hỏi duy nhất là: chúng ta có đủ dũng cảm để bắt nó làm việc cho chúng ta hay không?".

Với tinh thần đó, tọa đàm "Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030" chính thức được tuyên bố khai mạc./.